Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, znana powszechnie jako Boże Ciało, to jedno z najbardziej uroczystych i widowiskowych świąt w kalendarzu katolickim. W Polsce ma ono nie tylko wymiar religijny, ale również głęboko zakorzenioną tradycję ludową, którą z pokolenia na pokolenie pielęgnuje również społeczność Kół Gospodyń Wiejskich.
Boże Ciało obchodzone jest od 1264 r., zostało ustanowione przez papieża Urbana IV. Jego geneza związana jest z objawieniami zakonnicy z Cornillon – błogosławionej Julianny, która podczas nabożeństwa dostrzegła w hostii krople krwi. W Polsce po raz pierwszy uroczystość pojawiła się w diecezji krakowskiej w 1320 r., a sto lat później synod gnieźnieński uznał ją za powszechną.
Jak pisała romantyczna poetka Deotyma:
„Obchodzona pod kopułą samego nieba, obsypana deszczem kwiatów i to w najpiękniejszej porze roku, zawsze zachwyca swoją półnieziemską poezją…”
Dziś ten opis pozostaje wciąż aktualny – a Koła Gospodyń Wiejskich nie tylko pomagają utrzymać tę poetyckość, ale i współtworzą jej piękno na nowo.
W dniu Bożego Ciała wierni uczestniczą w uroczystej procesji z Najświętszym Sakramentem, zatrzymując się przy czterech ołtarzach. Każdy z nich symbolizuje jedną z Ewangelii – wg św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza i św. Jana – oraz cztery strony świata.
Koła Gospodyń Wiejskich z dumą angażują się w przygotowanie i strojenie ołtarzy, wykorzystując kwiaty, brzozowe gałązki, haftowane obrusy oraz elementy lokalnej kultury i symboliki religijnej. Ich zaangażowanie widać także w przygotowaniach procesji: od szycia strojów, przez układanie kwietnych girland, po pieczenie ciast na wspólne spotkania po nabożeństwie.
Procesja zatrzymuje się przy każdym ołtarzu, aby odczytać fragment Ewangelii. Wierni śpiewają pieśni eucharystyczne, dzieci – często ubrane przez gospodynie – sypią kwiaty, a starsze członkinie KGW niosą sztandary lub figury świętych. Każdy element procesji jest znakiem wspólnoty, wiary i pokoleń idących razem.
W takich miejscowościach jak Spycimierz, Klucz, Olszowa, Zalesie Śląskie czy Zimna Wódka, lokalne społeczności – w dużej mierze zorganizowane wokół KGW i parafii – tworzą kwietne dywany na trasie procesji Bożego Ciała. To wyjątkowe dziedzictwo zostało wpisane na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO w 2021 roku.
Dzięki działalności kobiet wiejskich z KGW tradycja ta jest nie tylko utrzymywana, ale i rozwijana, przekazywana młodszym pokoleniom w ramach warsztatów i wspólnych działań międzypokoleniowych.
Choć Oktawa Bożego Ciała została oficjalnie zniesiona przez papieża Piusa XII, w Polsce ten zwyczaj jest nadal żywy. „Wiankowy czwartek”, kończący Oktawę, to dzień święcenia wianuszków z ziół i kwiatów. Są one symbolem ludzkiej pracy, zdrowia i opieki Bożej.
W tworzenie wianków od lat zaangażowane są Koła Gospodyń Wiejskich, które nie tylko znają zioła i ich właściwości, ale też przekazują sobie przepisy i zasady wiązania:
• musi ich być liczba nieparzysta i podzielna przez trzy,
• wianuszki łączy się czerwoną wstążką, dawniej – łykiem z lipy lub leszczyny.
Wianuszki wiesza się nad drzwiami wejściowymi, przy świętych obrazach, a także wykorzystuje w domowych obrzędach: chrzcie, ślubie, pogrzebie. Mówi się, że chronią przed piorunami, powodzią i złym losem. To jeden z piękniejszych przykładów sakralnego wymiaru pracy kobiet wiejskich, których dziedzictwo KGW jest nierozerwalnie związane z kalendarzem liturgicznym.
W imieniu Redakcji Portalu i Polskiego Związku Kół Gospodyń Wiejskich – składamy dziś życzenia wszystkim członkiniom i członkom KGW: niech to święto będzie czasem wspólnoty, wdzięczności i umocnienia. Dziękujemy Wam za to, że dzięki Wam Boże Ciało naprawdę ma duszę.
Dbamy o bezpieczeństwo danych naszych subskrybentów. Podając adres e-mail, wyrażasz zgodę na przetwarzanie go zgodnie z naszą polityką prywatności. W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania wiadomości.
